Alacahöyük, Türkiye'nin tarihi ve kültürel zenginliklerinden biri olarak dikkat çekmektedir. Bu antik yerleşim yeri, çeşitli medeniyetlerin izlerini taşıyan katmanlarıyla, arkeologlar için eşsiz bir araştırma alanıdır. Geçmişin derinliklerine inen kazılar, buradaki yaşam biçimlerini ve inançları anlamamıza yardımcı olmaktadır. Alacahöyük, sadece buluntularıyla değil, aynı zamanda tarih boyunca önemli bir kültürel merkez olma özelliğiyle de öne çıkmaktadır.

Alacahöyük'ün tarihi hakkında daha fazla bilgi şu şekildedir:

• Keşif ve İlk Kazılar. Alacahöyük ilk olarak 1835 yılında W.G. Hamilton tarafından keşfedildi. 1907'de Th. Makridi İstanbul Müzeleri adına ilk çalışmaları başlattı.
• Sistemli Kazılar. Sistemli kazılara 1935’te Türk Tarih Kurumu adına Dr. Hamit Koşay ve Prof. Remzi Oğuz Arık tarafından başlandı. 1983’te ara verilen kazılara 1996’da Prof. Dr. Aykut Çınaroğlu tarafından yeniden başlandı.
• Kültür Katları. Alacahöyük'te dört ana kültür katı bulunmaktadır:
  • 1. Kat: Geç Demir Çağı (Frig), Hellenistik, Roma, Bizans, Selçuklu-Osmanlı dönemleri.
  • 2. Kat: Hitit İmparatorluk Çağı.
  • 3. Kat: Erken Tunç Çağı.
  • 4. Kat: Geç Kalkolitik Çağ.
• Önemli Buluntular. Alacahöyük'te Hitit öncesi Hatti beylerine ait mezarlar, dünyanın en eski demir eşyası, "Hitit Güneş Kursları" ve zengin ölü hediyeleri bulunmuştur. Bu eserler Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi'nde sergilenmektedir.

Alacahöyük, Eski Tunç ve Hitit dönemlerinde önemli bir kült ve sanat merkezi olarak hizmet vermiştir.