Jeomorfolojik faktörler, antik kentlerin konumlanmasında ve gelişiminde belirleyici bir rol oynamıştır. Doğal arazinin özellikleri, su kaynaklarının varlığı ve iklim koşulları, yerleşim alanlarının tercihinde etkili olmuştur. Bu faktörler, sadece yerleşim düzenini değil, aynı zamanda mimari yapıları ve tarımsal faaliyetleri de şekillendirmiştir. Antik dönemlerde, bu unsurların nasıl bir etkileşim içinde olduğu, tarihsel süreçte kentlerin kaderini belirlemiştir.

Antik kentlerde jeomorfolojik faktörler, çeşitli şekillerde etkili olmuştur:

• Simena Antik Kenti: Tektonik hareketler ve deniz seviyesi değişimleri, Simena'nın bazı bölümlerinin suya batmasına neden olmuştur. Antik dönemdeki depremler, yapı kalıntılarının su altında kalmasına yol açmıştır.
• Nikomedia (İzmit): Kentin, Karadeniz’i Akdeniz’e bağlayan deniz yolu ve Mezopotamya, Mısır ve Anadolu’yu Avrupa’ya bağlayan kara yollarının geçiş noktasında yer alması, jeopolitik önemini artırmıştır. Ayrıca, doğal savunma sistemi sağlayan kıyıya doğru eğimli yamaçlar üzerindeki tepelere kurulması, verimli tarım alanlarına ve korunaklı bir limana sahip olmasını sağlamıştır.
• Aşağı Garzan Havzası: Havzada yapılan kazı çalışmaları ve yüzey araştırmaları, GÖ 8000-5000 yılları arasını temsil eden Kalkolitik Dönem’e ait bir yerleşim yeri tespit edilememiştir. Bu durum, doğal çevre değişkenliği ve sel-taşkın gibi dış etkenler nedeniyle yerleşmelerin aralıklarla terk edildiğini göstermektedir.

Bu örnekler, jeomorfolojik faktörlerin antik kentlerin yerleşimi, mimarisi ve tarihsel gelişimi üzerinde önemli etkiler yarattığını ortaya koymaktadır.